EN • NL
Ticketshop

Petrus Alamire, Meerstemmigheid in beeld

De muziekhandschriften van Petrus Alamire behoren tot de mooiste verluchte manuscripten van de late middeleeuwen. Zij zijn niet alleen van kunsthistorisch belang, maar hebben ook een uitzonderlijke muziekhistorische waarde. De koorboeken bieden namelijk een uniek overzicht van de muziekproductie in de Lage Landen en Noord-Frankrijk. Ze bevatten zowel religieuze als profane muziek en het oeuvre van drie generaties componisten: van Johannes Ockeghem (1410-1497) en Johannes Regis (1425-1496), over Josquin des Prez (1450/1455-1521) en Pierre de la Rue (1452-1518) tot Jean Richafort (1480-1550) en Adriaan Willaert (1490-1562).

Peter Imhoff, alias Petrus Alamire (Neurenberg, ca. 1470 – Mechelen, 1536?) werd geboren uit een bekende koopmansfamilie in Neurenberg, waar hij vermoedelijk werd opgeleid als musicus en muziekscribent. In het zog van zijn handeldrijvende familieleden reisde hij naar de Lage Landen, waar hij onder andere voor Margareta van Oostenrijk en aartshertog Karel (de latere keizer Karel V) luxueuze muziekhandschriften vervaardigde. Daarnaast zien we Alamire ook fungeren als ondernemer, als spion voor Hendrik VIII en als koerier voor Erasmus en andere humanisten. Bovendien onderhield hij persoonlijke contacten met verschillende Europese hoven en met machtige handelaars en bankiers. Op die manier zijn zijn manuscripten over heel Europa verspreid geraakt.

TENTOONSTELLING

Van 19 augustus tot 22 november vond de tentoonstelling Petrus Alamire, Meerstemmigheid in beeld plaats in de O.L.V.-Kathedraal van Antwerpen. Via prachtig verluchte muziekhandschriften uit het atelier van Petrus Alamire, kon u in het Vlaanderen en Europa van rond 1500 duiken en maakt u kennis met het toenmalige kunst- en wereldbeeld en zijn machthebbers, componisten en musici. De koor- en liedboeken, die worden bewaard in de Koninklijke Bibliotheek van Brussel en het Stadsarchief in Mechelen werden in al hun pracht getoond. De manuscripten zijn meestal bestemd om meerstemmig uit te zingen in het koor van een kerk en rijkelijk versierd met randen vol bloemen, dieren en sierlijke kalligrafische initialen.

De koorboeken werden in de imposante gotische O.L.V.-Kathedraal van Antwerpen in een bijzondere tentoonstelling visueel en auditief tot leven gebracht. Niet alleen kon u zien u met welk vakmanschap ze werden gemaakt, via digitale beelden van de mooiste pagina’s en de mooiste details kreeg u ook toegang tot het hele handschrift. In samenwerking met het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten van Antwerpen werd het verhaal van het handschrift verder geïllustreerd aan de hand van kunstwerken uit die tijd.

Met een hoofdtelefoon kon de bezoeker binnen in de wereld van de laatmiddeleeuwse meerstemmigheid of polyfonie die, als ze wordt gezongen, een universum van klank opent dat vele harten kan beroeren. Deze composities, in de Lage Landen gecomponeerd, veroverden in die tijd heel Europa en werden bijzonder hoog aangeschreven. Al wandelend door een klank- en video-installatie van kunstenaar Rudi Knoops kon de bezoeker het polyfone weefsel van de muziek als geheel of als een veelheid van individuele muzikale lijnen en kon men de musici aan het werk zien.

Het bezoekersaantal van de tentoonstelling overtrof alle verwachtingen en de reacties waren uiterst lovend.

Vlaams Minister Ben Weyts:
“Fantastische, unieke combinatie van Vlaams vakmanschap zowel uit het verleden als heden, waarin de makers erin slagen Vlaamse meesters van de polyfonie te combineren en te ontsluiten met hoogtechnologie van onze Vlaamse bedrijven.”

Schepen van Cultuur stad Antwerpen Philip Heylen:
“ Een verbluffende tentoonstelling, ongelooflijk schoon, een huzarenstuk met de inzet van hoogtechnologische know how. Het is ontroerend dat het over 500 jaar cultuur- en muziekgeschiedenis gaat, die voor de Lage Landen, de Nederlanden zoveel heeft betekend.”

Rector KU Leuven Rik Torfs:
“Een uitzonderlijke tentoonstelling waarin alles bij elkaar komt, klank & beeld, technologie, wetenschap én religie.”
“Ook een verwoestend mooie verlichting die mysterie creëert en nieuwe perspectieven en persoonlijke beleving mogelijk maakt. De wijze waarop de polyfonie wordt gepresenteerd, is uitzonderlijk.”

Inhoudelijke partners tentoonstellingstraject:
Alamire Foundation (KU Leuven), AMUZ (Festival van Vlaanderen – Antwerpen), Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen.
Voor de vormgeving van de tentoonstelling tekende het Gentse bureau Exponanza.

FESTIVAL & CONFERENTIE

De tentoonstelling vormde een drieluik met de wereldconferentie New Perspectives on Polyphony en het festival Laus Polyphoniae. Laus Polyphoniae is hét oudemuziekfestival dat in 2015 muziek van 500 jaar geleden onthulde in een samenspel van klank en beeld. Tussen 19 en 30 augustus 2015 werd de wereld van Petrus Alamire tot leven gewekt met meer dan honderd muzikale activiteiten op verschillende locaties in de historische stad. Meesterwerken die eeuwen onder het stof lagen, kreeg u tijdens wereldpremières opnieuw te horen. Gedurende twaalf dagen kon u op muzikale ontdekkingsreis gaan, tijdens wandelingen, lunch- en avondconcerten en nocturnes. U kon u verdiepen in de wereld van de polyfonie met topensembles uit Europa en frisse oogst uit de Verenigde Staten, tijdens de workshops van het International Petrus Alamire Lab en open lecture-performances door internationale specialisten.

Fotoverslag Laus Polyphoniae 2015

DOCUMENTATIE

Meer informatie over het drieluik festival, conferentie en tentoonstelling vindt u op de website www.petrusalamire.com en in de festivalkrant van AMUZ.

Daarnaast kan u op volgende pagina’s reportages bekijken over Petrus Alamire, Meerstemmigheid in beeld:

Ook Klara wijdde veel aandacht aan Petrus Alamire, Meerstemmigheid in beeld. In augustus lichtte Bart Demuyt gedurende drie weken in Festival een polyfoon werk toe uit het oeuvre van Petrus Alamire. Klara capteerde ook meerdere concerten, waaronder het openingsconcert van Huelgas Ensemble in de Sint-Pauluskerk. Voorafgaand aan dit concert presenteerde Nicole Van Opstal KlaraLive@Laus vanuit ‘t Schoon Verdiep van het Antwerpse Stadhuis. Ze ontving er onder andere directeur en curator Bart Demuyt, mede-curatoren Manfred Sellink (KMSKA) en David Burn (Alamire Foundation), acteur Vic De Wachter en klankkunstenaar Rudi Knoops. Samen grasduinden ze in het leven en werk van Petrus Alamire. Thomas Baeté en de zangers van Aequalis zorgden voor livemuziek.