EN • NL
Ticketshop

inPRIMETIME

PIANOLAinPRIMETIME
1-3 februari 2019

Wie tegenwoordig naar muziek wil luisteren zonder daarbij zelf een instrument te bespelen, zet eenvoudigweg de radio aan of scrolt in de spotify-lijst naar het gewenste nummer. Omstreeks 1900, nog voor radiotoestellen prominent in de huiskamers stonden, bleek de pianola dé oplossing: een automatische piano die speelt met behulp van een papieren rol met gaatjes. Aanvankelijk werd voor de piano een voorzetter geplaatst, maar algauw werden ook piano’s gebouwd met een geïntegreerd mechanisme. In de beginjaren stonden verschillende bedieningssystemen naast elkaar, bv. een pianola met pedalen die door een pianolist werden bediend. Uiteindelijk was het de volledig automatische pianola die de markt zou veroveren.

Terwijl ‘pianola’ eigenlijk de merknaam was van de Aeolian Company uit de Verenigde Staten, pikten verschillende fabrikanten een graantje mee van het succes. Zij brachten andere instrumenten uit met poëtische namen als de Angelus, Cecilian of Pleyela. Miljoenen instrumenten sierden Amerikaanse en Europese huiskamers en de pianorollen gingen als zoete broodjes over de toonbanken, met een gigantisch repertoire van eenvoudige volksliedjes tot bewerkingen van complete Beethovensymfonieën. Door de opkomst van de radio en grammofoonplaten in de jaren 1930 zou de pianola een stille dood sterven.

Een van de meest interessante eigenschappen van de reproductiepianola was de mogelijkheid om grote pianisten en componisten muziek op een pianorol te laten inspelen. Op deze opnamen avant la lettre horen we hoe componisten als Edvard Grieg, Sergei Rachmaninov en Maurice Ravel hun eigen werk interpreteerden – wat voor hedendaagse luisteraars vaak verrassend kan klinken. Componisten ontdekten eveneens de technische voordelen van het pianolamechanisme. Hoezeer een pianist ook mag oefenen, hij heeft maar tien vingers en op een bepaald moment bereikt ook zijn of haar virtuositeit een grens. Een pianola daarentegen kan een ongelimiteerd aantal noten de woonkamer of concertzaal in katapulteren, wat de creativiteit van sommige componisten op hol doet slaan. Igor Stravinsky, Ernst Toch en Paul Hindemith componeerden nog voor WO II muziek die voor een mens onspeelbaar was. Vanaf het einde van de jaren 1940 tot in de jaren 1990 schreef de Amerikaan Conlon Nancarrow studies voor de ‘player piano’, waarin hij experimenteerde met harmonie, jazzkleuren, polyfonie en polyritmiek.

PIANOLAinPRIMETIME toont u verschillende facetten van de fascinerende en magische mechanische piano. Beroemde meesters komen opnieuw tot leven en ‘onmogelijke’ muziek laat u een onbekende klankwereld horen. Stille films zullen door de pianola worden begeleid en AMUZ wordt ook omgebouwd tot een heus danssalon. Kom de pianola en zijn ongemeen diverse repertoire ontdekken!

IN SAMENWERKING MET
Geelvinck Pianolamuseum Amsterdam, Nederlandse Pianola Sociëteit & Beatrix Hocker

GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
Vleugelpiano Blüthner, 1897, uit de collectie van Yvo Verschoor
88-toons Aeolian voorzetter ca. 1912, uit de collectie van Max Lakeman / Nederlandse Pianola Sociëteit
Steinway Aeolian Pianolavleugel 1917, uit de collectie van Max Lakeman / Nederlandse Pianola Sociëteit
Steinway Welte 1920, uit de collectie van het Pianola Museum Amsterdam
Steinway Duo-Art 1925, uit de collectie van het Pianola Museum Amsterdam
Mason & Hamlin Ampico B 1932, uit de collectie van Max Lakeman / Nederlandse Pianola Sociëteit
Bösendorfer Ampico A 1927, uit de collectie van Jürgen Hocker